Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası
Paylı mülkiyet (müşterek mülkiyet) veya elbirliği mülkiyeti (iştirak halinde mülkiyet) hükümlerine tabi olan hisseli taşınmazlarda, paydaşlar arasındaki ortaklık ilişkisini sonlandırarak malların aynen bölünmek suretiyle veya satış yoluyla paylaştırılmasına ve herkesin hakkını almasına imkân veren davalara ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası denir. Bu dava menkul mallar için de açılabilmekle birlikte, uygulamada en çok hisseli gayrimenkuller ve özellikle miras kalan mallar konusunda karşımıza çıkmaktadır.
1. Dava Hakkı ve İstisnaları
Her Zaman İstenebilir: Ortaklığın giderilmesi, paydaşlardan (mirasçılardan) biri tarafından her zaman talep edilebilir; bu konuda zamanaşımı veya hak düşürücü süre yoktur.
İstisnalar (Dürüstlük Kuralı ve Özgülenme): Kanun gereği, ortaklığın giderilmesinin dürüstlük kuralına açıkça aykırı düşeceği uygunsuz zamanlarda veya tarafların aralarındaki anlaşmayla belirli bir amaca sürekli olarak özgüledikleri (tahsis ettikleri) mallar için ortaklığın giderilmesi istenemez.
2. Paylaşma Yöntemleri: Aynen Taksim veya Satış
Mahkeme, ortaklığın giderilmesine iki farklı yoldan biriyle karar verir:
Aynen Taksim (Bölüştürme): Gayrimenkulün yüzölçümü, imar durumu, yasal mevzuat (örneğin Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu veya İmar Kanunu hükümleri) ve fiili durumu elveriyorsa, mülk ifraz edilerek (parsellere ayrılarak) paydaşlara payları oranında paylaştırılır.
Satış Yoluyla Giderilme: Gayrimenkulün yasal veya fiili olarak bölünmesi mümkün değilse (örneğin tek bir dairenin veya küçük bir arsanın bölünememesi halinde), hâkim malın satılarak bedelinin paydaşlar arasında paylaştırılmasına karar verir.
3. Muhdesatın Tespiti Davası
Hisseli gayrimenkul üzerinde paydaşlardan biri tarafından özel olarak inşa edilmiş bir bina, yapı veya dikilmiş ağaç/bitkiler (muhdesat) bulunabilir. Bu unsurların tek bir paydaşa ait olduğunu iddia eden ortağın, bu durumu mahkemede ispat edebilmesi için ayrıca muhdesatın tespiti davası açması gerekir. Bu tespit yapıldığı takdirde, satıştan elde edilen bedelden muhdesatın (yapının/ağacın) değeri doğrudan onu meydana getiren paydaşa ödenir, kalan tutar payları oranında paydaşlara dağıtılır.
4. Açık Artırma Usulü ve Öncelik Hakları
Genel Satış: Satış kural olarak herkesin katılabileceği genel açık artırma yoluyla yapılır.
Ortaklar Arasında İhale: Tüm ortakların (paydaşların) bir arada rıza göstermesi halinde, açık artırma sadece ortaklar arasında yapılabilir. Ayrıca miras kalan taşınmazların ortaklığının giderilmesi satışlarında, ilk ihale öncelikli olarak yalnızca mirasçılar arasında gerçekleştirilir.
5. Görevli/Yetkili Mahkeme ve Usul
Ortaklığın giderilmesi davalarında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise gayrimenkulün bulunduğu yer mahkemesidir; dava konusu birden fazla gayrimenkul varsa, bunlardan birinin bulunduğu yerde de dava açılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre farklı sonuçlar doğabilir. Dosyanıza ilişkin değerlendirme için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.