Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıklar ve Hukuki Esasları
Uygulamada kat karşılığı inşaat sözleşmesi ya da diğer adıyla arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi; arsa sahibinin sahip olduğu taşınmaz üzerine bina inşa edilmesi amacıyla arsayı yükleniciye (müteahhide) devretmeyi, yüklenicinin ise sözleşmeye ve imar mevzuatına uygun olarak inşa edeceği bağımsız bölümleri kararlaştırılan paylaşım oranında arsa sahibine devretmeyi taahhüt ettiği çift taraflı bir eser sözleşmesidir.
Bu model genellikle arsa sahiplerinin inşaat süreciyle birebir ilgilenmek istememesi, yüklenicinin ise kendi payına düşen bağımsız bölümleri üçüncü kişilere satarak kazanç elde etmesi amacıyla tercih edilir. Hukuki mahiyeti itibarıyla bu sözleşme, bir tarafta arsa payı satış vaadini, diğer tarafta ise yapı/eser yapma taahhüdünü barındıran karma bir sözleşmedir.
1. Şekil Şartı ve Pay Devir Yöntemleri
Kanunlarda doğrudan özel bir şekil şartına bağlanmamış olsa da, Türk Borçlar Kanunu ve Noterlik Kanunu hükümleri gereğince bu tür sözleşmelerin tapuda mülkiyet nakli taahhüdü içermesi nedeniyle noter huzurunda "düzenleme şeklinde" yapılması geçerlilik şartıdır (Harici sözleşmeler kural olarak geçersizdir).
Uygulamada sözleşmenin ifası ve tapu devirleri farklı yöntemlerle yapılabilmektedir:
Arsanın mülkiyetinin tamamının baştan yükleniciye devredilmesi,
İnşaatın aşamalarına göre arsa paylarının kademeli olarak yükleniciye devredilmesi,
Kat irtifakı kurularak payların devredilmesi.
2. Sözleşme Şartlarının Netliği ve Teknik Şartname
Kat karşılığı inşaat sözleşmelerinde en kritik husus, inşa edilecek binanın teknik özelliklerinin, kullanılacak malzeme kalitesinin, mimari projenin ve bağımsız bölümlerin paylaşım esaslarının sözleşmeye eklenen teknik şartnamede en ince detayına kadar netleştirilmesidir. Aksi takdirde, inşaatın tamamlanmasından sonra taraflar arasında malzeme kalitesi ve eksik işler nedeniyle çözümü zor uyuşmazlıklar doğmaktadır.
3. Yüklenicinin Temerrüdü (Gecikme veya İnşaatı Tamamlamama)
Yüklenicinin, kararlaştırılan süre içinde inşaatı tamamlayamaması veya tamamladığı halde süresinde teslim etmemesi durumunda yasal temerrüt (gecikme) hali gerçekleşir.
Arsa Sahibinin Hakları: Bu durumda arsa sahibi, müteahhide uygun bir süre vererek inşaatın eksikliklerinin tamamlanmasını istemelidir. Süre verilmesini gerektiren hallerde veya yasal olarak süre verilmesine gerek olmayan durumlarda arsa sahibi;
Borcun ifasını ve gecikme tazminatını talep edebilir,
Borcun ifasından ve gecikme tazminatından açıkça vazgeçtiğini bildirerek müspet zararının giderilmesini isteyebilir,
Sözleşmeden dönme (fesih) hakkını kullanabilir.
4. Üçüncü Kişilere Yapılan Satışların Durumu
Yüklenicinin, inşaat henüz bitmeden veya ilerleme kaydetmeden kendisine devredilen bağımsız bölümleri üçüncü kişilere satması uygulamada sıklıkla görülmektedir. Ancak inşaatın tamamlanamaması nedeniyle sözleşmenin geriye etkili olarak feshedilmesi durumunda, arsa sahibi üçüncü kişilere devredilen bu payların kendi adına tescilini talep edebilmekteydi. Bu durum tapuya güven ilkesine aykırı olduğundan ve üçüncü kişinin haklarını korumadığından yıllardır eleştirilere konu olmaktaydı. 16.05.2025 tarihli Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı ile Yargıtay içtihadını değiştirmiş ve müteahhitten bağımsız bölüm alan iyiniyetli üçüncü kişilerinin mülkiyet haklarının korunması gerektiğine karar vermiştir.
5. Ayıplı Eser (Kusurlu İnşaat) Teslimi
Yüklenicinin inşaatı tamamlayıp teslim etmesi ancak binada veya bağımsız bölümlerde ayıplı (kusurlu/eksik) imalatlar bulunması halinde yüklenicinin ayıptan doğan sorumluluğu gündeme gelir. Arsa sahibi, yapıyı teslim aldıktan sonra imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek (muayene etmek) ve ayıpları varsa bunu uygun bir süre içinde müteahhide ihbar etmek (bildirmek) zorundadır; aksi takdirde ayıplı imalatları onaylamış sayılır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre farklı sonuçlar doğabilir. Dosyanıza ilişkin değerlendirme için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.