Gayrimenkul ve İmar Hukuku

Kamulaştırmasız El Atma Davaları ve Hukuki Esasları

23 Eylül 2026 2 dakika okuma Av. Dr. Durmuş Kılınç

Özel mülkiyete ait gayrimenkullerin kanuni usullere ve kamu yararı kararına dayanılarak devlet mülkiyetine geçirilmesinin olağan yolu kamulaştırma (istimlak) işlemidir. Lakin idareler tarafından bazen yasal usullere uyulmaksızın fiilen taşınmaza el atılmakta ya da imar planlarında gayrimenkuller uzun süre kamusal amaçlı alanlara tahsis edilerek mülkiyet hakkı kısıtlanmaktadır. Hukuka aykırı bu müdahaleler kamulaştırmasız el atma olarak adlandırılmaktadır.

Kamulaştırmasız el atma halleri uygulamada ikiye ayrılmaktadır:

1. Fiili Kamulaştırmasız El Atma

İdarenin usulüne uygun bir kamulaştırma kararı almadan ve bedelini ödemeden, özel mülkiyetteki bir gayrimenkul üzerine yol geçirmesi, park yapması, baraj inşa etmesi, resmi bina yapması veya tesis kurması gibi fiziki müdahalelerde bulunması fiili el atma halini oluşturur.

Malikin Başvuru Yolları: Bu durumda mülk sahibi, idarenin haksız müdahalesinin durdurulmasını ve taşınmazın eski hale getirilmesini (el atmanın önlenmesini) talep edebileceği gibi; bu haktan feragat ederek gayrimenkulün mülkiyetinin idareye geçmesi karşılığında güncel rayiç bedel üzerinden tazminat ödenmesini de isteyebilir. Uygulamada mülk sahipleri çoğunlukla bedel tazmini yolunu tercih etmekte; bu durumda taşınmazın bedeli, olağan kamulaştırma işlemlerinde olduğu gibi bilirkişi incelemeleriyle hesaplanarak idare tarafından hak sahibine nakden ödenmektedir.

2. Hukuki Kamulaştırmasız El Atma

İmar planları ile şehirlerin gelişim yönü ve arsaların hangi amaçla kullanılacağı önceden belirlenmektedir. Planlama yapılırken bazı özel şahıs arsaları; okul, hastane, ibadethane, park, otopark veya yasal kamusal hizmet alanlarına denk gelecek şekilde planlanabilmektedir.

5 Yıllık Yasal Süre Sınırı: İmar planında kamusal kullanıma ayrılan bu tür gayrimenkullere başka amaçlı inşaat yapılmasına izin verilmez. Mevzuata göre, imar planında kamusal alanda kalan bu gayrimenkullerin ilgili idare tarafından beş yıl içerisinde kamulaştırılması zorunludur.

Bedel Tenzili / Tazminat Hakkı: Öngörülen beş yıllık yasal süre zarfında idare tarafından herhangi bir kamulaştırma işlemi yapılmaz ve bedeli ödenmezse; gayrimenkul sahibi hukuki kamulaştırmasız el atma davası açarak, taşınmazın bedelinin güncel rayiç değer üzerinden kendisine nakden ödenmesini talep edebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre farklı sonuçlar doğabilir. Dosyanıza ilişkin değerlendirme için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

← Tüm makaleler